Instytut Socjologii

ul. Rewolucji 1905r 41/43

90-214 Łódź

tel. 42-635-52-52

e-mail inssoc@eksoc.uni.lodz.pl

Instytut Socjologii UŁ zlokalizowany jest na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym, którego Rada Wydziału ma uprawnienia do nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego nauk społecznych w dyscyplinie socjologia.

Historia Instytutu sięga momentu powstania Uniwersytetu Łódzkiego, którego współzałożycielami byli socjologowie, pracujący przed wojną na Uniwersytecie Poznańskim i Warszawskim. W kwietniu 1945 roku utworzone zostały dwie katedry socjologiczne: Katedra Socjologii – pod kierownictwem dr Józefa Chałasińskiego, w której pracę rozpoczął także dr Jan Szczepański i Katedra Socjologii Szczegółowej – pod kierownictwem Józefa Obrębskiego. W maju 1945 zorganizowano trzecią katedrę socjologiczną – Katedrę Teorii Kultury, którą objął zaproszony do Łodzi dr Stanisław Ossowski.

Na mocy porozumienia profesorów kierujących katedrami socjologicznymi 29 maja 1947 Rada Wydziału Nauk Społecznych i Humanistycznych powołała Instytut Socjologiczny jako jednostkę wewnętrznej organizacji naukowej i dydaktycznej.

W latach 1949-56 socjologowie – prof. Józef Chałasiński i prof. Jan Szczepański (Profesor Jan Szczepański) – pełnili kolejno funkcję rektora Uniwersytetu Łódzkiego, co niewątpliwie miało znaczenie dla pozycji Instytutu Socjologicznego na uczelni. Wśród pracowników katedr socjologicznych znajdował się pedagog społeczny prof. Aleksander Kamiński, autor książki „Kamienie na szaniec”. Represje wobec socjologii uznanej przez ówczesne władze polityczne kraju za „naukę burżuazyjną” sprawiły, że w latach 1951-1956 socjologia nie była wykładana. Zlikwidowany został także czołowy periodyk z zakresu socjologii „Przegląd Socjologiczny”. Katedry socjologiczne zostały jednak zachowane w strukturze Uniwersytetu Łódzkiego, jako Katedra Historii Myśli Społecznej (kierowana przez prof. dr J. Chałasińskiego), Katedra Technik Badań Terenowych (kierowana przez prof. dr J. Szczepańskiego) i Katedra Socjografii (kierowana przez doc. dr J. Lutyńskiego) – (Profesor Jan Lutyński). Po przełomie październikowym 1956 roku socjologia została reaktywowana jako kierunek studiów na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego. Reaktywowano także „Przegląd Socjologiczny”, którego redakcję tworzyli pracownicy katedr socjologicznych.

W roku 1961 przy współudziale socjologów został utworzony Wydział Ekonomiczny, w którego skład weszły cztery katedry socjologiczne: Katedra Historii Socjologii i Myśli Społecznej (kierowana przez doc. dr Antoninę Kłoskowską), Katedra Socjografii (kierowana przez doc. dr Jana Lutyńskiego), Katedra Socjologii Ogólnej (kierowana przez doc. dr Marię Hirszowicz), oraz Katedra Socjologii Przemysłu (kierowana przez prof. dr Jana Szczepańskiego), utworzona specjalnie dla potrzeb kształcenia socjologów na nowym Wydziale. Wprowadzony został autorski program nauczania na powstałym kierunku studiów „Socjologia Pracy i Organizacja Przemysłu”. Na studiach ekonomicznych utworzona została specjalizacja socjologiczna.

W 1965 Wydział Ekonomiczny został przemianowany na Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, na którym kierunkowi studiów przywrócono dawną nazwę „socjologia”, w ramach którego „socjologia pracy i przemysłu” stała się jedną z możliwych specjalizacji. Zarówno pod względem liczby pracowników, jak i liczby kształconych studentów był to i jest nadal największy wydział na Uniwersytecie Łódzkim. W latach 60. tematyka badań skoncentrowana była na zagadnieniach socjologii przemysłu, pracy i uprzemysłowienia, kultury i jej recepcji oraz przemian w strukturze społecznej. Zapoczątkowane przez prof. J. Szczepańskiego badania nad strukturą społeczną, kontynuowane były pod kierownictwem prof. dr hab. Włodzimierza Wesołowskiego, który w latach 1964-1968 kierował Katedrą Socjologii Ogólnej. W skład zespołu badawczego wchodzili wówczas: Krystyna Dejmanowska (obecnie Janicka), Włodzimierz Derczyński, Anita Kobus (obecnie Wojciechowska-Miszalska), Jadwiga Koralewicz-Zębik, Kazimierz Słomczyński, Wielisława Warzywoda-Kruszyńska.

Zmiany w Ustawie o Szkolnictwie Wyższym z roku 1969 spowodowały likwidację katedr jako podstawowych jednostek w strukturze uczelni. Ich miejsce zajęły instytuty. W ten sposób w Uniwersytecie Łódzkim utworzony został (od 1.10.1970) Instytut Socjologii, który składał się z czterech zakładów: Zakładu Socjologii Kultury (kierowanego przez prof. dr A. Kłoskowską), Zakładu Socjologii Przemysłu (kierowanego przez prof. dr Jolantę Kulpińską), Zakładu Socjologii Ogólnej (kierowanego przez doc. dr Jana Woskowskiego) oraz Zakładu Metod i Technik Badań Społecznych (kierowanego przez prof. dr Jana Lutyńskiego). Funkcję dyrektora Instytutu pełnił do roku 1975 prof. dr J .Lutyński. W latach 70. utworzony został Zakład Socjologii Wsi i Miasta (pod kierownictwem prof. dr hab. Wacława Piotrowskiego) a w latach 80. Zakład Socjologii Zawodu (pod kierownictwem prof. dr hab. Stefanii Dzięcielskiej-Machnikowskiej).

W latach 70. wykształciła się pod kierownictwem prof. J. Lutyńskiego łódzka szkoła metodologiczna specjalizująca się m.in. w konstruowaniu narzędzi do badań surveyowych i analizowaniu sytuacji wywiadu. Zakład Socjologii Kultury, kierowany przez prof. Antoninę Kłoskowską był wiodącym ośrodkiem socjologicznych badań nad kulturą. W ramach Centralnych Programów Badań Podstawowych socjologowie łódzcy prowadzili badania nad pracą, strukturą społeczną, uczestnictwem w kulturze, instytucjami społecznymi działającymi na wsi i w mieście, funkcjonowaniem zakładów przemysłowych. Profesor Jolanta Kulpińska została koordynatorem ogólnopolskiego programu „Człowiek i Praca”, w ramach którego prowadzone były badania interdyscyplinarne skupiające socjologów, ekonomistów, polityków społecznych, prawników, specjalistów od zarządzania i psychologów. W latach 80, kontynuując wymienione kierunki badań, większy nacisk położono na badania wśród młodzieży zarówno studiującej, jak i pracującej. Łódź była w roku 1981 miejscem długotrwałego strajku studenckiego, w czasie którego profesor Jan Lutyński pełnił funkcję doradcy komitetu strajkowego. Zaangażowanie młodych łodzian w tworzący się niezależny ruch studencki oraz w „Solidarność” uznane zostało przez łódzkich socjologów za niepowtarzalną okazję do podjęcia próby wyjaśnienia tego fenomenu społecznego przy zastosowaniu metod naukowych.

We wrześniu 1991 roku nastąpiły kolejne zmiany w strukturze organizacyjnej Uniwersytetu Łódzkiego. Zlikwidowane zostały instytuty i podstawowymi jednostkami stały się katedry i zakłady. W rezultacie porozumienia kierowników katedr socjologicznych, 1.01.1992 utworzony został Instytut Socjologii jako dobrowolna federacja katedr i zakładów, którego zadania są w zasadzie ograniczone do realizacji funkcji dydaktycznej i koordynującej działania katedr. Organem stanowiącym Instytutu jest kolegium kierowników katedr i zakładów. Od roku 1975 do roku 2000 funkcję dyrektora Instytutu pełniła prof. dr hab. J. Kulpińska, a następnie – prof. dr hab. Wielisława Warzywoda-Kruszyńska.

W latach 90. i po roku 2000 zmieniała się struktura Instytutu. Odejście na emeryturę dotychczasowych kierowników katedr wiązało się ze zmianą profilu badawczego i dydaktycznego. Likwidacji uległa Katedra Socjologii Zawodu oraz Katedra Socjologii Przemysłu. W ich miejsce powołana została Katedra Socjologii Polityki i Moralności oraz Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania. Utworzony został Zakład Badań nad Kulturą Europejską, Zakład Komunikacji Społecznej, Zakład Socjologii Płci i Ruchów Społecznych oraz Katedra Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej.

W latach 90. pracownicy Instytutu Socjologii prowadzili badania nad przemianami społecznymi wywołanymi transformacją systemową, w tym przemianami tożsamości. Wykształciła się łódzka szkoła badań nad biedą i pomocą społeczną pod kierownictwem Wielisławy Warzywody-Kruszyńskiej, zespół badań jakościowych pod kierownictwem prof. Krzysztofa Koneckiego, zespół badań nad polityką i moralnością kierowany przez prof. Danutę Walczak-Duraj, zespół badań nad biografiami pod kierownictwem prof. Kai Kaźmierskiej i prof. Andrzeja Piotrowskiego, zespół badań dyskursu pod kierownictwem prof. Marka Czyżewskiego, zespół badań nad społecznościami lokalnymi pod kierownictwem prof. Pawła Starosty, zespół badań nad Szkolnictwem Wyższym pod kierownictwem prof. Anny Buchner-Jeziorskiej. Profesor Zbigniew Bokszański publikował książki o tożsamości a pod kierownictwem prof. Bogusława Sułkowskiego rozwijała się Katedra Socjologii Sztuki. Instytut włączył się w Europejski Obszar Badawczy realizując projekty w ramach Programów Ramowych Unii Europejskiej. Instytut był koordynatorem projektu PROFIT w ramach 6 PR oraz partnerem w następujących projektach: IPROSEC (5 PR) EUROPREVALL (6 PR) EUROIDENTITIES (7 PR), FESTOS (7 PR).